Çalışma Saatlerimiz
Hafta İçi 09.00 - 18.00

Soruşturma Nedir? (CMK 160)

Ceza muhakemesi hukukunda soruşturma, şikayet, ihbar veya başka bir şekilde bir suçun işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrenen cumhuriyet savcısının yaptığı araştırma işlemlerinin tamamıdır. Cumhuriyet savcısı, kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere işin gerçeğini araştırmak üzere soruşturma başlatır (CMK m.160/1). Soruşturma, kural olarak gizli, yazılı ve hızlı bir şekilde yapılır.

Cumhuriyet savcısı soruşturma aşamasını yürüten temel adli makamdır. Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde suje olarak taraf ise de, soruşturma evresinde usul işlemi yaparken tarafsız davranmak zorundadır. Savcılık, soruşturma aşamasında delillerin elde edilmesi, muhafaza edilmesi ve ileri sürülmesi aşamalarının tamamını bizzat yaparak veya denetleyerek adil bir yargılama yapılmasını temin eder.

Soruşturma İşlemleri Nasıl Yapılır?

Soruşturma evresinin en önemli ilkelerinden biri “yazılılık” ilkesidir. Tüm soruşturma işlemleri yazılı yapılarak bir tutanağa bağlanır (CMK m.169/1).

Soruşturma aşamasında yapılan tüm usul işlemleri gizlidir (CMK m.157).

Cumhuriyet savcısı, doğrudan doğruya veya polis, jandarma vb. kolluk görevlileri aracılığı ile her türlü araştırmayı yapabilir. Soruşturma yoluyla maddi gerçeğin ortaya çıkması ve adil bir yargılama yapılabilmesi için, bütün kamu görevlilerinden her türlü bilgiyi isteyebilir (CMK m.161/1).

Soruşturma yapmakla görevlendirilen polis, jandarma gibi kolluk görevlileri, elkoydukları olayları, yakalanan kişiler ile uygulanan tedbirleri emrinde çalıştıkları Cumhuriyet savcısına derhâl bildirmek ve bu Cumhuriyet savcısının soruşturmaya dair bütün emirlerini gecikmeksizin yerine getirmekle yükümlüdür (CMK m.161/2). Diğer kamu görevlileri de, yürütülmekte olan soruşturma kapsamında ihtiyaç duyulan bilgi ve belgeleri, talep eden Cumhuriyet savcısına vakit geçirmeksizin temin etmekle yükümlüdür.

Soruşturma evresinin her aşamasında avukatın, şüpheli ile görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukukî yardımda bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz (CMK m.149/3). Avukat, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Avukatın dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir (CMK m.153). Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer soruşturma işlemlerine ilişkin tutanakları inceleme veya örnek alma yetkisi hiçbir şekilde kısıtlanamaz.

Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığına Dair Karar Nedir?

Soruşturmaya yer olmadığı kararı, ihbar ve şikayetin mahiyeti gereği savcılığın işlem yapılmasına gerek görmemesi halinde, soruşturmanın başlatılmamasına yönelik bir karardır. Şu hallerde soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilebilir (CMK m.158/6):

  • Savcılığa ulaşan ihbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması halinde soruturma yapılmasına yer olmadığına dair karar verilir.

  • Savcılığa ulaşan ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir.

Soruşturmaya yer olmadığına karar verilmesi halinde şikâyet edilen kişi hakkında soruşturma başlatılmadığı için, kendisine şüpheli sıfatı verilemez.

Soruşturmaya Yer Olmadığına Dair Karara Nasıl ve Nereye İtiraz Edilir?

Soruşturma yapılmasına yer olmadığına ilişkin karara itiraz edilebilir. Soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar, varsa ihbarda bulunana veya şikâyetçiye bildirilir ve bu karara karşı itiraz hakkı kullanılabilir (CMK m.158/6):

Şikayetçi veya suçtan zarar gören, soruşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde, bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.İtiraz dilekçesinde, kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir. Sulh ceza hâkimliği itirazı haklı bulursa, soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar kalkar, Cumhuriyet savcısı soruşturma başlatır ve şüpheli hakkında yeterli şüphe varsa iddianame düzenleyerek mahkemeye verir (CMK m.173). Ancak, şüpheli hakkında dava açmayı gerektirecek ölçüde yeterli şüphe yoksa, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir. Böylece, şüpheli hakkında soruşturma yapılmış olur, ancak kamu davası açılmaz.

Soruşturma ile Kovuşturma Arasındaki Fark Nedir?

Soruşturma, Cumhuriyet savcısı tarafından gizli, yazılı ve hızlı bir şekilde yürütülen şüpheli ve müşteki haklarının daha fazla kısıtlandığı, ancak usul işlemlerinin maddi gerçeği araştırma ve adil yargılamayı temin amacıyla yapıldığı bir ceza muhakemesi hukuku kurumudur.

Kovuşturma, soruşturma neticesinde şüpheli hakkında iddianame düzenlenerek ceza davası açılması ile başlayan yargılama sürecidir. Kovuşturma evresi, mahkeme tarafından yürütülür. Kovuşturma, bir taraftan iddia ve savunmanın karşılıklı tartıştığı, diğer taraftan soruşturma aşamasında toplanmayan delillerin de toplandığı yargılama aşamasıdır. Mahkeme tarafından yürütülen kovuşturma, kural olarak herkese açık, sözlü ve duruşmalı yapılır.

Soruşturma Evresi Yargıtay Kararları


Soruşturmanın Sonuçlanması ve İddianame Düzenlemesi

CMK’nın 170/2. maddesine göre kamu davası açılabilmesi için soruşturma aşamasında toplanan delillere göre suçun işlendiğine dair yeterli şüphe bulunması gerekir. Suç ihbar veya şikayeti yoluyla soruşturma yaparak maddi gerçeğe ulaşma yükümlülüğü ve yetkisi bulunan Cumhuriyet savcısı, soruşturma sonucunda elde edilen delilleri değerlendirerek kamu davası açmayı gerektirir nitelikte yeterli şüphe olup olmadığını takdir edecektir. Diğer bir deyişle Cumhuriyet savcısı elde edilen delillerin kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturduğu kanaatine varırsa dava açacak, aksi durumda takipsizlik kararı verecektir. Aksi durumun kabulü her ihbar veya şikayet üzerine Cumhuriyet savcısının kamu davası açmasını gerektirir ki bu kabul lekelenmeme hakkıyla bağdaşmayacak ve kanunun ruhuna uygun düşmeyecektir. Somut olayda müşteki vekilinin şikayet dilekçesi üzerine … Cumhuriyet Başsavcılığınca yeterli şüphenin bulunduğu kabul edilerek ve somut delil ve vakılara dayanılarak 2014/1644 İddianame numarası ile şüpheli hakkında kamu davası açılması için … 2. Asliye Ceza Mahkemesine dava açılmış, mahkemece sadece işbölümü değerlendirmesi yapılarak iddianame iade edilmiş olmasına rağmen toplanan deliller itibariyle hukuki durumunda bir değişiklik bulunmayan şüpheli hakkında görevli mahkemeye hitaben iddianame düzenlenmesi gerekirken soruşturma evrakı kapsamı ile uygun olmayacak şekilde kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz üzerine … 2. Sulh Ceza Hakimliğince itirazın kabulü yerine yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediğinden anılan kararın kanun yararına bozulmasına karar verilmesi uygun görülmüştür (Yargıtay 16. Ceza Dairesi - Karar : 2016/5223).


İstanbul Avukat Baran Doğan Hukuk Bürosu

Paylaş
Read more!