0 212 652 15 44
Çalışma Saatlerimiz
Hafta İçi 09.00 - 18.00

Tekerrür Nedir?

Tekerrür, daha önce işlenen bir suçun cezası kesinleştikten belli bir süre sonra ikinci bir suç işlenmesidir. Suçta tekerrür, ancak ilk işlenen suç kesinleşmişse söz konusu olabilir. Suçta tekerrür hükümleri uygulanan mahkum, cezasını “mükerrirlere özgü infaz rejimi” çerçevesinde infaz eder. Tekerrür, hükümlünün ikinci kere suç işlemesi nedeniyle, ilk kez suç işleyen bir kişiye göre daha ağır bir yaptırım sistemiyle karşılaşması için TCK md. 58’de düzenlenmiştir.

Suçta Tekerrürün Hukuki Niteliği

Suçta tekerrür, bazı hukuk sistemlerinde maddi ceza hukuku kurumu olup cezayı arttıran bir neden olarak düzenlenmişken bazı hukuk sistemlerinde bir infaz hukuku kurumu olarak cezanın infaz süresini arttıran bir neden olarak düzenlenmiştir. İster bir infaz hukuku kurumu isterse bir maddi ceza hukuku kurumu olsun, tekerrür hükümleri uygulanan hükümlünün özgürlüğü daha fazla kısıtlanmış olur. Türkiye’nin mevcut hukuk sisteminde tekerrür, bir infaz hukuku kurumudur. Ancak, 5237 sayılı TCK’nın 58. maddesinde tekerrür bir güvenlik tedbiri olarak da düzenlenmiştir. Tekerrürün hem infaz hukuku kurumu olmasının hem güvenlik tedbiri olmasının yarattığı hukuki neticelere ileride değineceğiz.

Suçta Tekerrür Hükümlerinin Uygulanma Şartları

Yargılanan bir kişinin iki kere suç işlemiş olması tekerrür hükümlerinin uygulanması için yeterli değildir. Suçta tekerrür hükümleri belli koşulların oluşması halinde uygulanabilir. Bu koşullar şunlardır:

Suçta Tekerrür ve Kesinleşmiş Ceza Mahkumiyeti Şartı

Bir hükümlüye tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için işlediği önceki bir suçtan dolayı kesinleşmiş bir ceza mahkumiyetinin olması gerekir. İlk işlediği suç nedeniyle yargılanıp mahkum olan hükümlünün bu ilk suçunun cezasının kesinleşmesinden sonra ikinci suçu işlemesi gerekir. Cezanın kesinleşmesi, yerel mahkeme tarafından verilen karar Temyiz edilmişse Yargıtay tarafından hükmün onanması ile mümkün olur. İşte bu kesinleşmiş cezadan sonra ikinci bir suç işlenmesi halinde tekerrür hükümleri uygulanır.

Tekerrür Uygulaması İçin Cezanın İnfazı Şart Değildir

Tekerrür hükümlerinin uygulanması için ilk suça dair mahkumiyetin infaz edilmiş olması veya infaza verilmiş olması şart değildir, önemli olan ilk mahkumiyetin kesinleşmesidir. Hükümlü, ilk mahkumiyetinin kesinleşmesi üzerine cezanın infazı için teslim olmamış veya yakalanarak cezaevine konulamamış olabilir. Hatta infazın ertelenmesi vb. gibi kişisel hukuki nedenlerle cezasının infazı henüz başlamamış olabilir. Kanunun tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için aradığı tek kriter ilk ceza mahkumiyetinin kesinleşmesidir. İlk ceza mahkumiyeti kesinleştikten sonra cezanın infaz aşamasına gelip gelmediğinin hiçbir önemi yoktur.

Suçların Niteliğine Dair Tekerrür Şartları

Kasıtlı suçlara, kasıtlı suçlarla tekerrür hükümleri uygulanır. Taksirli suçlara da taksirli suçlarla tekerrür hükümleri uygulanır. Kasten işlenen suçlar ile taksirle işlenen suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanamaz. Örneğin, daha önce trafik kazası neticesinde taksirle adam öldürme suçu işleyen kişi, bu taksirli suça dair cezası kesinleştikten sonra bu kez kasten adam öldürme suçu işlese hakkında tekerrür hükümleri uygulanamaz. Çünkü birinci suç taksirli suç, ikinci suç ise kasten işlenen bir suçtur. İşlenen birinci suç ile ikinci suçun vasfı aynı olmasa bile suçta tekerrür hükümleri uygulanır. Örneğin, işlenen birinci suç dolandırıcılık suçu, ikinci suç ise güveni kötüye kullanma suçu olsa bile tekerrür hükümleri uygulanır. Suç vasıfları farklı olsa bile her iki suç da kasten işlenen suçlardandır.

Ayrıca ‘sırf askeri suçlar’ ile diğer suçlar arasında da tekerrür hükümleri uygulanamaz. Sırf askeri suçlar, Askeri Ceza Kanunu’nda tanımlanmıştır. Bu suçlar ile kasten veya taksirle işlenen suçlar arasında suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz

Suçta Tekerrür Uygulaması için Süre Şartı

Suçta tekerrür hükümleri, birinci suç nedeniyle verilen ceza kesinleştikten sonra belirli bir süre içinde ikinci suç işlenirse uygulanabilir. Tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için ilk suça dair cezanın kesinleşmesi yeterli olup cezanın infazı şart değildir. Suçta tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için süre koşulu yönünden ikili bir ayrım vardır:

  • Birinci suç nedeniyle verilen ceza kesinleşmiş, ancak infaz edilmemişse; ikinci suç kesinleşmeden sonra olmak kaydıyla ne zaman işlenirse işlensin ikinci suç nedeniyle suçta tekerrür hükümleri uygulanır.
  • Birinci suç nedeniyle verilen ceza kesinleşip infaz edilmişse, işlenen ikinci suça tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için; 1-) Birinci işlenen suçtan dolayı mahkum olunan hapis cezası 5 yıldan fazla ise, birinci suçun cezasının infaz edilmesinden itibaren 5 yıl içinde ikinci suçun işlenmesi gerekir. Birinci suça dair cezanın infazından itibaren 5 yıldan fazla süre geçmişse tekerrür hükümleri uygulanamaz. 2-) Birinci işlenen suçtan dolayı mahkum olunan hapis cezası 5 yıl veya daha az süreli hapis cezası veya sadece adli para cezası ise, birinci suç nedeniyle mahkum olunan cezanın infaz edilmesinden itibaren 3 yıl içinde ikinci suçun işlenmesi gerekir. Bu halde, ikinci suç 3 yıl geçtikten sonra işlenirse ikinci suça tekerrür hükümleri uygulanamaz.

İlk suçtan dolayı verilen hapis cezasının infaz edilmiş olması, tekerrüre esas sürenin başlangıcı açısından önemlidir. Ceza infaz edilmeden tekerrüre esas süre başlamaz. Bu nedenle, birinci suça dair cezası infaz edilmeyen hükümlü, ikinci bir suç işlediğinde tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için süre koşulu aranmaz.

01.06.2005 Tarihinden Önce ve Sonra İşlenen Suçlarda Tekerrür

5237 sayılı TCK, 01.06.2005 tarihinde yürürlüğe girmiş olup halen yürürlüktedir. Tekerrür, 765 sayılı eski TCK’da bir maddi ceza hukuku kurumu iken, 01.06.2005 tarihinden sonra 5237 sayılı TCK ile bir güvenlik tedbiri ve 5275 sayılı İnfaz Kanunu ile infaz kurumu haline dönüşmüştür. Bu hukuki nitelemeler uygulamada bazı farklı sonuçlara yol açmaktadır.

  • Her iki suç da, yani birinci suç (tekerrüre esas suç) ile ikinci suç (tekerrür hükümleri uygulanacak) 01.06.2005 tarihinden önce işlenmişse suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz. Eski TCK döneminde var olan sistem, yeni TCK ile ortadan kaldırılmıştır. Her iki suç da eski TCK döneminde işlendiğinde; yeni TCK lehe olup yeni TCK’nın tekerrür hükümlerini içeren 58. maddesi infaz hukukunu ilgilendirdiğinden ve aleyhe de olduğundan sanık hakkında suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz.
  • Birinci suç (Tekerrüre esas alınan suç) 01.06.2005 tarihinden önce, ikinci suç (tekerrür hükümleri uygulanacak suç) ise 01.06.2005 tarihinden sonra işlendiği takdirde; sanık hakkında TCK md. 58 gereği suçta tekerrür hükümlerinin uygulanması önünde hiçbir engel yoktur. Çünkü, tekerrür hükümleri uygulanacak olan suç ikinci suç olup ikinci suç 5237 sayılı yeni TCK döneminde işlenmiştir.

Suçta Tekerrür Hükümlerinin Uygulanamayacağı Haller

  • Tekerrür ve Yaş Küçüklüğü: 18 yaşından küçük çocukların işledikleri suçlar tekerrüre esas alınmaz. Yani, birinci suç (tekerrüre esas suç) 18 yaşından küçükken işlenmiş, ikinci suç (tekerrür hükümleri uygulanacak suç) ise 18 yaşından sonra işlenmiş olsa bile sanık hakkında suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz.

  • Tekerrür ve Genel Af – Özel Af: Genel af, mahkumiyeti bütün hukuki sonuçlarıyla ortadan kaldırdığından, genel affa uğramış mahkumiyetler tekerrüre esas alınamaz. Özel af ise mahkumiyetin tüm sonuçlarını ortadan kaldırmaz, sadece hükümlünün fiilen cezaevinde kalmasını veya cezanın niteliğinin değişmesine yol açar. Bu nedenle, özel affa uğrayan mahkumiyet hakkında suçta tekerrür hükümleri uygulanabilir.

  • Tekerrür ve Ceza Erteleme: 5237 sayılı yeni TCK, hapis cezasının ertelenmesi halinde deneme süresinin iyi halli geçirilmesi halinde cezanın infaz edilmiş sayılacağını belirtmektedir. Bu durumda, 5237 sayılı mevcut TCK döneminde verilen erteleme kararlarının gerek deneme süresinde gerekse deneme süresinden sonra TCK 58. maddede belirtilen süreler içinde ikinci suç işlenmesi halinde suçta tekerrür hükümleri uygulanır. 765 sayılı eski TCK döneminde mahkum olunan cezanın ertelenmesi halinde deneme süresi iyi halli geçirilince mahkumiyet vaki olmamış sayılacağından, deneme süresi bittikten sonra işlenen ikinci suç nedeniyle tekerrür hükümleri uygulanamaz.

  • Tekerrür ve Koşullu Salıverilme: Koşullu salıverilen hükümlü yeniden suç işlerse hakkında suçta tekerrür hükümleri uygulanır.

  • Eylemin Suç Olmaktan Çıkması: Suç konusu olan eylem daha sonra çıkan bir kanun ile suç olmaktan çıkarsa, bu eylem ile ilgili tekerrür hükümleri uygulanamaz.

  • Kabahatler, kendi aralarında ve suçlarla tekerrüre esas alınamaz.

  • Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik suçları hariç olmak üzere; yabancı ülke mahkemelerinden verilen hükümler tekerrüre esas olmaz (TCK md. 58/4).

  • Kasten işlenen suçlarla taksirle işlenen suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar arasında suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz (TCK md. 58/4).

  • Tekerrür ve Uzlaşma, Dava Zamanaşımı, Ön Ödeme: Uzlaşma, dava zamanaşımı ve ön ödeme hallerinde sanık bir cezaya mahkum olmamaktadır. Bu nedenle bu haller, sanık hakkında tekerrür hükümlerinin uygulanmasına esas alınamaz.

  • Tazyik hapsi, güvenlik tedbirleri, disiplin cezaları tekerrüre esas alınamaz.

  • Kesin nitelikteki adli para cezaları tekerrür uygulamasına esas alınamaz.

  • Hapisten çevrilen adli para cezası dışındaki “seçenek yaptırımlar” tekerrüre esas alınamaz.

Ceza Hukukunda Suçta Tekerrürün Sonuçları

Suçta tekerrür, sanığın işlediği ikinci suç nedeniyle daha ağır bir yaptırımla karşılaşmasına yol açar. Suçta tekerrür halinde sanık aleyhine ceza hukuku ve infaz hukuku alanında üç hukuki sonuç gerçekleşir:

  • Mükerrirlere Özgü İnfaz Rejimi Uygulanır: Suçta tekerrür hükümleri uygulanan hükümlüye 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 108. Maddesinde düzenlenen “mükerrirlere özgü infaz rejimi” uygulanır. Mükerrirlere özgü infaz rejimi, hükümlünün cezaevinde daha fazla kalmasına yol açar. Mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulandığında hükümlünün ne kadar süreyle cezaevinde kalacağı aşağıda ayrı bir başlık altında incelenmiştir.

  • Seçimlik Cezalardan Hapis Cezasına Karar Verilir: Tekerrür halinde işlenen ikinci suçun (tekerrür hükümleri uygulanacak suç) cezası seçimlik olarak hapis cezası veya adli para cezası olarak öngörülmüşse, hapis cezasına hükmedilir. Hükmedilen hapis cezası adli para cezasına çevrilemez (TCK md. 58/3).

  • Denetimli Serbestlik Tedbiri Uygulanır: Tekerrür halinde cezanın infazından sonra gelmek üzere hükümlü “Denetimli Serbestlik” tedbiri uygulanmasına karar verilmelidir (TCK md. 58/6). Mahkeme sadece denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına karar vermelidir. İnfazdan sonra ne kadar süreyle denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağına, infaz aşamasında koşullu salıverme kararı veren mahkeme tarafından kararlaştırılması gerekir.

Yerel mahkeme tarafından koşulları oluştuğu halde tekerrür hükümlerinin uygulanmasına karar verilmediği takdirde, aleyhe temyiz de yoksa, sanığın kazanılmış hakkı doğar.

Suçta Tekerrür Hükümleri Nasıl Uygulanır

Suçta tekerrür hükümleri uygulanan kişiye uygulanacak infaz rejimi aşağıda anlatılacağı üzere “mükerrirlere özgü infaz rejimi”dir. Ancak, hakkında mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanan hükümlünün cezaevinde koşullu salıverilme süresi, tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından daha fazla olamaz (5275 sayılı İnfaz Kanunu md. 108/2).

Suçta tekerrür hükümlerinin nasıl uygulanacağına örnek vermek gerekirse; ilk işlediği suç nedeniyle 3 ay hapis cezası, daha sonra işlediği suç nedeniyle de 6 yıl hapis cezasına mahkum edilmiş hükümlü hakkında tekerrür ile ilgili diğer koşulların da oluştuğunu varsayalım. Tekerrür hükümleri uygulanmasaydı hükümlü cezasının 2/3’ü olan 4 yılı cezaevinde geçirdikten sonra koşullu salıverilme hakkı kazanacaktı. Tekerrür hükümleri uygulandığında ise cezasının 3/4’ünü, yani 4 yıl 6 ayını cezaevinde geçirdikten sonra koşullu salıverilme hakkı kazanır. Ancak, 5275 sayılı yasanın 108/2 maddesi gereği, tekerrüre esas alınan ilk mahkumiyetin ceza miktarı 3 ay olduğundan, hükümlünün koşullu salıverilmesi için 4 yıl 6 ay değil, 4 yıl 3 ay cezaevinde kalması yeterli olacaktır.

Tekerrür ve Mükerrirlere Özgü İnfaz Rejimi

Suçta tekerrür halinde, işlediği ikinci suçtan dolayı hükümlü hakkında mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır. Mükerrirlere özgü infaz rejimi 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 108. Maddesinde ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir. 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 108. maddesine göre;

1- Tekerrür hâlinde işlenen suçtan dolayı mahkûm olunan;

a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının otuzdokuz yılının,

b) Müebbet hapis cezasının otuzüç yılının,

c) Süreli hapis cezasının dörtte üçünün,

İnfaz kurumunda iyi hâlli olarak çekilmesi durumunda, koşullu salıverilmeden yararlanılabilir.

2- Tekerrür nedeniyle koşullu salıverme süresine eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamaz.

3- İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda, hükümlü koşullu salıverilmez.

4- Hâkim, mükerrir hakkında cezanın infazının tamamlanmasından sonra başlamak ve bir yıldan az olmamak üzere denetim süresi belirler.

5- Tekerrür dolayısıyla belirlenen denetim süresinde, koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler uygulanır.

6- Hâkim, mükerrir hakkında denetim süresinin uzatılmasına karar verebilir. Denetim süresi en fazla beş yıla kadar uzatılabilir.

7- Cezanın infazı tamamlandıktan sonra devam eden denetim süresi içinde, bu madde hükümlerine göre kendilerine yüklenen yükümlülüklere ve yasaklara aykırı hareket eden mükerrirler, infaz hâkimi kararı ile disiplin hapsine tabi tutulur. Disiplin hapsinin süresi on beş günden az ve üç aydan fazla olamaz.

8- Çocuğa karşı işlenen bir suçtan dolayı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri uygulanır.

9- Birinci fıkradaki koşullu salıverme süreleri, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 102. maddesinin ikinci fıkrasında tanımlanan cinsel saldırı suçundan, 103. maddesinde tanımlanan çocukların cinsel istismarı suçundan, 104. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrasında tanımlanan reşit olmayanla cinsel ilişki suçundan, 188. maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan dolayı hapis cezasına mahkûm olanlar hakkında da uygulanır. 188. madde hariç olmak üzere bu suçlardan dolayı hapis cezasına mahkûm olanlar hakkında, cezanın infazı sırasında ve koşullu salıverildikleri takdirde denetim süresi içinde, aşağıdaki tedavi veya yükümlülüklerden bir veya birkaçına infaz hâkimi tarafından karar verilir:

a) Tıbbi tedaviye tabi tutulmak

b) Tedavi amaçlı programlara katılmak

c) Suçun mağdurunun oturduğu ve çalıştığı yerleşim bölgesinde ikamet etmekten yasaklanmak

d) Mağdurun bulunduğu yerlere yaklaşmaktan yasaklanmak

e) Çocuklarla bir arada olmayı gerektiren bir ortamda çalışmaktan yasaklanmak

f) Çocuklar hakkında bakım ve gözetim yükümlülüğünü gerektiren faaliyet icra etmekten yasaklanmak

10- Dokuzuncu fıkra hükümleri çocuklar hakkında uygulanmaz.

Ceza Hukukunda Suçta Tekerrür ve Ek Savunma

Sanık hakkında suçta tekerrür hükümleri uygulanacaksa mutlaka bu hususa ilişkin savunmasının alınması gerekir. İddianamede tekerrür hükümlerinin uygulanmasına dair bir iddia yoksa, sanığa duruşmada okunan adli sicil kaydında tekerrüre esas mahkumiyetler varsa, sanık adli sicil kaydına karşı beyanda bulunmuşsa savunma hakkını kullanmış sayılmaktadır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2013/103 karar, 2013/134 karar).

Suçta tekerrür, özellikle mükerrirlere özgü infaz rejiminin uygulanması nedeniyle savunmayı yapan ceza avukatı tarafından dikkatlice değerlendirilmesi gereken bir kurumdur.


Avukat Baran Doğan Hukuk Bürosu

Paylaş
Read more!